Dưới cái nắng chói chang của Sài Gòn vào hạ, chúng tôi đã có một cuộc trò chuyện với Quỹ Lương Văn Can, để cùng nhau xây dựng câu chuyện cho Lớp Học Tử Tế năm nay.
Câu chuyện mà chúng tôi khao khát kể lại năm nay không chỉ đơn thuần là những ghi chép khô khan của nhân loại học, mà là những mảnh ghép tâm hồn được chắp nối từ kinh nghiệm điền dã - nơi mà đất và người, quá khứ và hiện tại, hòa quyện thành một bản nhạc quê hương về sự trở về. Chúng tôi mong muốn dẫn dắt các học viên của “Lớp học Tử tế” thực hiện cuộc “di cư ngược” - một hành trình tâm linh trở về với mảnh đất nơi chôn nhau cắt rốn, nơi mà những sợi chỉ đầu tiên của định mệnh được dệt nên.
Việc đặt tên lớp học này dựa trên tác phẩm âm nhạc “Còn Thương Rau Đắng Mọc Sau Hè” của nhạc sĩ Bắc Sơn không chỉ mang tính biểu tượng mà còn phản ánh một hiện tượng xã hội quan trọng. Trong một cuộc phỏng vấn, nhạc sĩ đã tiết lộ rằng tác phẩm này được sáng tác để ghi nhận trải nghiệm của những cá nhân bị tách rời khỏi không gian địa lý và văn hóa nguyên gốc, thể hiện sự khao khát tái kết nối với ký ức tập thể của cộng đồng.
Nhìn dưới chiều kích lịch đại, cho thấy từ thập niên 1990 đến nay, quá trình đô thị hóa gia tốc ở Việt Nam đã tạo ra những đứt gãy văn hóa có tính hệ thống. Có thể thấy rằng thế hệ 8x trải qua giai đoạn chuyển đổi xã hội, thế hệ 9x sinh ra trong bối cảnh biến đổi cấu trúc, trong khi thế hệ 2000 hình thành trong môi trường mà quá trình hiện đại hóa đã cơ bản hoàn thành. Điều này dẫn đến hiện tượng xói mòn ký ức văn hóa, khi các nghi lễ gia đình, truyền thống họ tộc và không gian làng quê trở nên mờ nhạt trong nhận thức của thanh niên đương đại.
Mục tiêu của chúng tôi trong lớp học lần này nhằm phát triển một phương pháp luận cho phép các học viên tái thiết lập mối liên hệ với quá khứ văn hóa của thân tộc và gia đình. Chúng tôi giả định rằng thông qua quá trình này, các cá nhân sẽ nhận ra bản thân không phải là những thực thể độc lập mà được cấu thành từ một mạng lưới quan hệ xã hội và văn hóa có nguồn gốc lịch sử sâu xa.
Khung lý thuyết của lớp học này được xây dựng dựa trên công trình “Lấy bản thân làm phương pháp” của nhà nhân loại học người Trung Quốc là Hạng Tiêu. Cách tiếp cận này đặt chủ thể nghiên cứu vào vị trí trung tâm, khuyến khích họ sử dụng kinh nghiệm cá nhân như một công cụ khảo sát để khám phá những câu hỏi hiện sinh cốt lõi: động lực nào đã dẫn đến sự rời bỏ không gian văn hóa nguyên gốc, và những yếu tố nào thúc đẩy khát vọng trở về với nguồn cội văn hóa?