Từ thời tiền sử, đi bộ đã đóng vai trò quyết định trong tiến trình tiến hóa của loài người. Theo nhà cổ nhân loại học Pascal Picq trong cuốn sách “La marche” (2015), khả năng đi bộ thẳng đứng trên hai chân của tổ tiên chúng ta, Homo erectus, đã giúp họ giải phóng đôi tay để chế tạo công cụ, mở rộng lãnh thổ sinh sống, và phát triển trí tuệ. Trong quá trình săn bắt hái lượm, đi bộ khoảng cách dài giúp họ tiếp cận nhiều nguồn thức ăn và thích nghi với nhiều môi trường sống khác nhau, từ đó thúc đẩy năng lực suy nghĩ và trao đổi ngôn ngữ.
Nghiên cứu nhân loại học cho thấy người săn bắt hái lượm di chuyển đáng kể mỗi ngày, với người Kung đi khoảng 8-10 km và người Ache đi tới 16 km (Cordain L và cộng sự, 1997). Hoạt động này đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức khỏe tối ưu của họ. Platek và cộng sự (2011) lập luận rằng “việc mô phỏng mẫu hoạt động của người bản địa” có thể cải thiện đáng kể sức khỏe hiện đại. Đi bộ thường xuyên mang lại nhiều lợi ích như cải thiện sức khỏe tim mạch, tăng cường chức năng nhận thức và giảm nguy cơ bệnh mãn tính.
Hành động đơn giản là đi bộ thêm mỗi ngày hướng tới 6-10 km là một chiến lược hiệu quả để tái liên kết lối sống của chúng ta với di sản di truyền tiến hóa và đảo ngược xu hướng bệnh tật liên quan đến lối sống ít vận động. Mặt khác, nghiên cứu của Erickson và cộng sự (2011) đã thực hiện một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng với 120 người cao tuổi. Nhóm tham gia chương trình đi bộ 40 phút, ba lần một tuần, trong một năm đã trải qua sự tăng trưởng 2% thể tích hồi hải mã, trong khi nhóm chỉ tập căng duỗi lại chứng kiến hồi hải mã co rút. Nhóm tác giả giải thích rằng hoạt động thể chất thúc đẩy sự sinh ra các tế bào thần kinh mới và tăng cường chức năng trí nhớ.
Thế nhưng, lối sống hiện đại đang khiến chúng ta ngày càng ít vận động, dẫn tới nhiều hệ lụy về sức khỏe thể chất lẫn tinh thần, thậm chí có thể thay đổi tiến trình tiến hóa của con người. Con người hiện đại chỉ đi bộ trung bình 2,4 km mỗi ngày tạo ra một sự chênh lệch mang tính hệ thống giữa năng lượng nạp vào và năng lượng tiêu thụ (O’Keefe et al., 2010). Chúng ta cần lấy lại thói quen đi bộ của tổ tiên săn bắt hái lượm để duy trì sức khỏe, nâng cao năng lực suy nghĩ sáng tạo, và tăng cường sự giao lưu kết nối. Nếu loài người lãng quên nghệ thuật đi bộ, chúng ta rất có thể bị các loài động vật, thậm chí máy móc, vượt mặt. Đi bộ không chỉ là cách rèn luyện sức khỏe mà còn là phương thức duy trì tinh thần nhân văn - yếu tố làm nên sự khác biệt của loài người.
Vậy nên, đi bộ chính là chìa khóa cho sự phát triển toàn diện của cá nhân và tương lai của cả nhân loại. Hãy tạm gác lại xe cộ, bước xuống đường và trải nghiệm niềm vui của sự vận động tự nhiên vốn là bản chất của chúng ta.
Chúng mình kêu gọi các bạn cùng tham gia nhóm “Đi như Tổ tiên chúng ta”. Mục tiêu của nhóm này là các bạn có thể chạy hoặc đi bộ nhằm đạt mục tiêu 10km mỗi ngày. Nếu các bạn là người hay đi bus, cùng tham gia luôn cho vui. Đi bộ là giúp tăng cường thể lực, giảm thiểu chi phí cho bệnh tật, cải thiện não bộ giúp ta suy tư như triết gia người Pháp là Jean-Jacques Rousseau vừa đi bộ băng rừng vừa suy ngẫm về triết học. Quan trọng là đi bộ là một thực hành miễn phí. Nếu bạn đang muốn tìm những phương thức sống thay thế mang tính cấp tiến thì đi bộ là bước khởi đầu đơn giản nhất.
Cách đi bộ của chúng tôi đang thực hiện như thế này:
Tuần đầu tiên hãy đi bộ 1 km mỗi ngày. Sau đó mỗi tuần cứ tăng lên dần 500 m. Việc các bạn đi bộ hãy bám theo trạm bus làm cột mốc. Vì mỗi trạm bus thường cách nhau 500 m. Nếu tuần này bạn đi 2 km, nghĩa là bạn phải đi bộ qua 4 trạm bus. Hãy cứ tăng dần khoảng cách bạn đi mỗi tuần để chạm vào mục tiêu 10 km/ngày.
Nếu bạn đi bus, hãy dừng trước 1-2 trạm và đi bộ tới đích nhằm mục đích tăng độ dài đi bộ mỗi ngày.
Chúng tôi tạo nhóm ở app Strava để đi bộ và theo dõi chéo lẫn nhau để xem có đạt được mục tiêu trong ngày không. Link tham gia ở phía dưới. Đừng ngần ngại, hãy tham gia cùng chúng tôi. Có thể cuối năm nay chúng tôi sẽ tổ chức đi bộ xuyên rừng Đà Lạt, và hẹn các bạn đến lúc đó.
Tài liệu tham khảo:
Cordain, L., Gotshall, R. W., & Eaton, S. B. (1997). Evolutionary aspects of exercise. World Review of Nutrition and Dietetics, 81, 49-60.
Erickson, K. I., Voss, M. W., Prakash, R. S., Basak, C., Szabo, A., Chaddock, L., Kim, J. S., Heo, S., Alves, H., White, S. M., Wojcicki, T. R., Mailey, E., Vieira, V. J., Martin, S. A., Pence, B. D., Woods, J. A., McAuley, E., & Kramer, A. F. (2011). Exercise training increases size of hippocampus and improves memory. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(7), 3017-3022.
O’Keefe, J. H., Vogel, R., Lavie, C. J., & Cordain, L. (2010). Achieving hunter-gatherer fitness in the 21st century: Back to the future. The American Journal of Medicine, 123(12), 1082-1086.
Picq, P. (2015). La marche. Odile Jacob.
Platek, S. M., Geher, G., Heywood, L., Stapell, H., Porter, J. R., & Walters, T. Y. (2011). Walking the walk to teach the talk: Implementing ancestral lifestyle strategies as the newest tool in evolutionary studies. Evolution: Education and Outreach, 4, 41-51.