Thời gian gần đây đã có nhiều sự ra đi của các học giả Việt Nam quan trọng, hôm nay chúng tôi lại bàng hoàng khi nghe tin nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu đã “rời cõi tạm” vào lúc 12 giờ 50 phút. Việc ông ra đi để lại niềm tiếc thương vô hạn cho giới học thuật và những người yêu mến ông.
Sinh năm 1920 tại Hà Nội, ông không chỉ chứng kiến mà còn trải qua nhiều biến cố lịch sử. Sự dấn thân trong quá khứ đầy biến động cũng là lý tưởng của ông trong nghiên cứu. Nhờ một trí thức dấn thân như ông, chúng ta có thêm những tri thức đáng quý về đất, về người, về thời gian của vùng Nam Bộ và Nam Trung Bộ.
Ông cũng là người có bộ sưu tập đồ cổ và bản đồ cổ lớn nhất Việt Nam với hơn 3000 tấm bản đồ và hơn 500 hiện vật. Nguồn tư liệu đồ sộ này được ông sưu tập lại chỉ với một mục đích duy nhất là phục vụ cho công việc nghiên cứu của mình. Ông nói: “Sưu tầm đồ cổ không có nghĩa là chơi đồ cổ mà là qua đó để hiểu được quá khứ, truyền thống lịch sử của dân tộc”.
Chính vì vậy, với những tư liệu cổ sưu tầm được, ông nghiên cứu vô cùng kỹ lưỡng và đã viết nên những công trình nghiên cứu của mình. Ông thổ lộ tâm nguyện của mình: “Ai cũng chỉ có thể sống được một đời nhưng mong muốn của tôi là những tư liệu đó tiếp tục được “sống”, chứ không phải bỏ vào tủ và khóa lại.”
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu đã miệt mài cả cuộc đời bên những nghiên cứu của mình, để lại hàng trăm công trình có giá trị về lịch sử và địa lý cho Việt Nam.
Chỉ mới đây, khi thực hiện một bộ phim nhân loại học tiểu sử, chúng tôi còn cùng nhau lật giở những trang sử về một nhân vật do ông viết. Chúng tôi còn định sau khi hoàn thành bộ phim sẽ gửi cho ông để được lắng nghe những góp ý phản biện. Nhưng vô thường đã nhanh chân hơn chúng tôi.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu (1920-2024)