Tháng vừa qua, ba buổi chiếu phim Nhân loại học mang tên “Người chữa lành và bác sĩ tâm thần” đã được tổ chức tại Hà Nội và Sài Gòn, Đà Nẵng. Bên cạnh những xúc cảm khác nhau từ khung hình phim, các buổi thảo luận ngắn sau đó cũng để lại nhiều dư âm.
Bộ phim đã đưa người xem chìm đắm trong nền văn hoá bản địa của người Tonga. Tuy nhiên, không chỉ đơn thuần là mô tả và trình bày các tri thức bản địa về chữa trị tâm hồn, đạo diễn đã tinh tế thiết lập khả năng đối thoại giữa các tri nhận địa phương và kiến thức y khoa thực nghiệm.
Chủ đề được những người tham dự quan tâm chính là mối quan hệ giữa y học hiện đại và các thực hành có tính địa phương. Trong các buổi chiếu phim, có rất nhiều người có xuất thân đào tạo từ Y tế công cộng và một số người đến từ các phương pháp trị liệu bằng năng lượng. Trong buổi chiếu thứ hai, một câu hỏi đã được thảo luận là: Trong khi y học thực nghiệm hướng đến đo lường các trị liệu bằng con số và bằng chứng cụ thể, thì các phương pháp trị liệu bằng năng lượng sử dụng tiêu chuẩn gì để chia sẻ và tham chiếu?
Từ góc nhìn của người trong cuộc, những chia sẻ từ các bạn thực hành trị liệu năng lượng đã gợi mở những khía cạnh của “cảm nhận”. Khi làm việc với khách hàng, cảm nhận giúp những người trị liệu năng lượng nhận ra những khuyết thiếu từ bên trong. Từ đó, họ tìm kiếm các lựa chọn để bổ khuyết, giúp nguồn năng lượng hồi phục ở trạng thái toàn diện nhất. Mặc dù điều này có thể gây mơ hồ, nhưng câu chuyện ở đây không phải là đúng sai ngay từ ban đầu mà là khả năng lắng nghe trước tiên.
Một câu chuyện đến từ một chị làm việc trong ngành Tâm lý học. Chị chia sẻ về một phân ngành trong Tâm lý học, được gọi là Tâm lý học dân tộc. Chị có một khoảng thời gian làm việc tại Pháp và đã kể về một trải nghiệm thực tiễn trong một lần trị liệu. Chị kể rằng, một lần nơi làm việc của chị tiếp nhận một ca bệnh từ một phụ nữ châu Phi. Lúc đó, các bác sĩ chuẩn đoán ca bệnh là ung thư và cần phải hoá trị. Tuy nhiên, người phụ nữ ban đầu rất phản đối, thậm chí cự tuyệt chữa trị. Đội ngũ y bác sĩ rất bất ngờ và bất lực trước việc giao tiếp với chị. Sự khó hiểu bao trùm, kể cả với các nhà tâm lý học.
Câu chuyện bắt đầu có sự biến chuyển. Sau rất nhiều cuộc trò chuyện, các bác sĩ và nhà tham vấn đã phát hiện ra một câu chuyện thú vị. Trong văn hoá của người phụ nữ, mất đi mái tóc là điều cấm kỵ. Điều đó khiến chị ấy bị nhận diện trong cộng đồng là người điên, và chị không thể chấp nhận điều đó. Câu chuyện làm cho mọi người trong bệnh viện vỡ oà và phải tìm kiếm một giải pháp thay thế.
Hãy nhớ lại người chồng của Emeline trong bộ phim. Việc ông từ chối đến bệnh viện không phải vì ông cho rằng y học phương Tây là không tốt, mà là vì ông đã mất niềm tin về việc được lắng nghe và thấu hiểu về mặt văn hoá. Đó có thể là văn hoá của tộc người/bản địa, nhưng cũng là văn hoá cá nhân. Đơn giản, đó là niềm tin cá nhân trong quá trình họ tri nhận về thế giới.
Việc so sánh là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là mục đích của việc sử dụng so sánh. Mục đích trong sáng nhất của so sánh là để vượt qua giới hạn tri nhận của mình. Tinh thần đó thể hiện rõ trong các cuộc thảo luận phim, với sự đóng góp từ nhiều lĩnh vực, độ tuổi và vị trí xã hội khác nhau. Qua những chia sẻ quý giá và đầy kinh nghiệm, chắc chắn mỗi người đã có thêm những tiếp nhận và trải nghiệm sâu sắc về sự đa dạng và khác biệt của con người.
Chiếu phim Nhân loại học vào tháng 07 này chúng ta sẽ đến vùng núi để tìm hiểu về nghi lễ sống và chết Phật giáo dưới góc nhìn Nhân loại học. Lịch dự kiến chúng mình sẽ thông báo trên kulavietnam. Các bạn nhớ theo dõi nhé.