TẠI SAO SỌ DỪA KHÔNG PHẢI LÀ SỌ DỪA?
Thành viên kulavietnam ngồi với nhau bên nước trà và khói thuốc lá bay lên, chúng tôi nói chuyện với nhau về truyện cổ tích Sọ Dừa. Đây là câu truyện chắc chắn quen thuộc
Tóm tắt truyện Sọ Dừa như sau là mẹ của Sọ Dừa hiếm muộn, một hôm bà ra đồng khát nước thì thấy cái sọ dừa gần đó đựng đầy nước mưa, quất hết một ngụm thế là ít lâu sau có bầu. Đẻ ra thì một cục tròn lăn lóc như quả dừa nhưng biết nói chuyện. Cuối truyện thì Sọ Dừa biến thành chàng trai khôi ngô tuấn tú để kết hôn với vợ.
Motif câu truyện Sọ Dừa tương tự như câu truyện huyền thoại từ vùng New Guinea về “Lợn kiểu Ganda” . Đây là câu chuyện cổ về hôn nhân liên loài, giữa một cô gái và một chàng lợn. Cô gái phát hiện chàng lợn này định ăn thịt người nên đã trốn về nhà bố mẹ đẻ. Nhưng khi đến đón cô ấy về thì chàng lợn tuột hết lớp da lợn bên ngoài biến thành con người hoàn hảo.
Chúng ta thường được dạy trên trường rằng là câu truyện Sọ Dừa dạy cho trẻ em là ở hiền gặp lành, gieo gió thì gặt bão. Nhưng ở đây chúng tôi muốn đưa ra cách nhìn nhận vấn đề khác. Nhìn theo chuẩn thì Sọ Dừa không được xem là con người mà là thứ phi con người vì khác biệt hình dạng với con người (không có tay chân, chỉ là cục thịt tròn lăn lông lốc).
Nhìn theo quan điểm của nhà nhân loại học Philippe Descola thì Sọ Dừa như là cách nhìn của người Việt xưa đối với những thứ phi con người theo tư duy Định chế Vật linh. Descola định nghĩa Định chế Vật linh thế giới được cho là đầy những chủ thể (sujets), bao gồm con người, động vật, thực vật và các vật thể tự nhiên khác. Những chủ thể này có thể có hình dạng vật lý bên ngoài khác nhau nhưng đều có một “nội tâm” (intériorité) chung. Họ có thể giao tiếp với nhau thông qua ngôn ngữ, suy nghĩ hoặc cảm xúc.
Việc cuối truyện Sọ Dừa lột bỏ hết mọi thứ biến thành con người cũng như chàng Lợn lột bỏ tấm da lợn biến thành con người đều có nghĩa là sọ dừa chỉ là lớp bề ngoài được khoác lên, người Việt không đánh giá những thứ phi con người là “người” bởi hình dáng bề ngoài, mà ở nội tâm bên trong là “người”.
Điều này cho thấy trong tư duy văn hóa của người Việt xưa thì con người và những thứ phi con người không hề cách biệt mà rất gần gũi với nhau (cô gái yêu Sọ Dừa dù hình dáng phi con người là biểu hiện tình yêu/hôn nhân liên loài) . Câu truyện Sọ Dừa như sự khẳng định con người và phi con người không hề khác nhau ở hình dạng, mà chúng ta đều rất giống nhau ở tâm hồn bên trong, có thể giao tiếp, kết nối với nhau. Nhưng từ khi nào người Việt đối xử với những thứ phi con người đầy xa lạ, cách biệt như hiện nay?
#kulalamnham