- HỌC NGÀNH XÃ HỘI KHÔNG CẦN GIỎI TOÁN:
Có một định kiến sai lầm mà được truyền tai bao thế hệ học sinh là học ngành Xã hội không cần giỏi toán. Đây là điều hoàn toàn không đúng. Lý do khối ngành thi Đại học về xã hội thường chia ra Văn, Sử, Địa một thời gian dài đã tạo ra hiểu lầm nghiêm trọng. Ví dụ là đặc thù của ngành Xã hội học, Tâm lý học ở Việt Nam rất nặng định lượng (thậm chí Nhân loại học/Nhân học vẫn phải biết định lượng). Điều này cần sinh viên phải giỏi Xác suất thống kê. Nếu bạn nào không giỏi toán thì không chỉ nguy cơ rớt môn mà còn là nguy cơ mất cần câu cơm. Vì giỏi về định lượng thì các bạn gia nhập công việc của các công ty về nghiên cứu thị trường, xử lý dữ liệu và có cơ bản để nâng cao trình độ nếu theo hướng Data Analyst.
- MẤY ĐỨA DỐT MỚI HỌC NGÀNH XÃ HỘI, GIỎI NGƯỜI TA CHỌN TỰ NHIÊN:
Câu nói trên là giáo viên cấp 3 hay nói với nhiều bạn học sinh. Bạn là sinh viên chỉ việc xách đít lên lớp rồi về, làm bài cho qua môn thì ngành nào cũng dễ. Nhưng bạn học đàng hoàng thì những nhóm ngành Xã hội không hề dễ chút nào. Thiết nghĩ rằng bạn nào học giỏi về Hình học không gian ở thời học sinh sẽ rất phù hợp với việc chọn nhóm ngành thuộc Khoa học xã hội. Bởi vì lý thuyết ngành Khoa học xã hội rất mang nặng tính triết học đòi suy tư và cần tư duy trừu tượng rất cao, thậm chí khả năng tưởng tượng, suy tưởng càng phong phú thì học càng thuận lợi cho việc học. Nhà xã hội học người Mỹ là Wright Mills (1916-1962) đã đưa ra khái niệm “Trí tưởng tượng xã hội học” để nói về cách mà các nhà xã hội học nhìn nhận vấn đề cá nhân và xã hội được kết nối với nhau. Ví dụ bạn đi uống trà sữa Phúc Long, một người được đào tạo khoa học xã hội, có trí tưởng tượng xã hội học sẽ hình dung việc đi uống trà sữa Phúc Long không có nghĩa là việc order ly trà sữa và hút trân châu. Trí tưởng tượng xã hội học được kích hoạt thì sẽ thấy khía cạnh thứ nhất là việc uống trà sữa hằng ngày như một nghi lễ giúp mọi người tương tác, kết nối các mối quan xã hội, mở rộng mạng lưới xã hội của họ. Khía cạnh thứ hai, không gian quán trà sữa như là nơi chốn thứ ba, người ta vừa có thể làm việc, vừa có thể học tập, vừa có thể trò chuyện hẹn hò, sự giao nhau giữa không gian riêng tư và không gian công cộng trong bối cảnh hiện đại. Chiều kích thứ ba, việc biến đổi khí hậu làm cho giảm sản lượng trà có thể gây tác động đến giá cả của trà sữa. Nếu bạn bè của ai nghĩ rằng ngành xã hội dễ hiểu thì hãy đưa cuốn “Các quy tắc của phương pháp xã hội học” của Durkheim cho họ đọc. Sau đó hãy hỏi họ hiểu gì không?
- HỌC NGÀNH XÃ HỘI LÀ CHO NGƯỜI HƯỚNG NỘI:
Những ngành như Xã hội học, Tâm lý học hay Nhân loại học thì khả năng cao đòi hỏi tương tác với nhiều người là điều bình thường. Việc bạn khó khăn trong việc gặp người lạ và trò chuyện với người lạ sẽ cực kỳ khó học những ngành này. Vì thế hãy cân nhắc khi lựa chọn nhé.
- HỌC NGÀNH XÃ HỘI LÀ THẤT NGHIỆP/KHÔNG LÀM ĐÚNG NGÀNH:
Chúng tôi sẽ không vẽ ra cho các bạn trẻ là học ngành xã hội xong là đi làm cho NGOs, NPO. Sinh viên ở miền Nam thì xin việc vào các tổ chức NGOs, NPO là điều rất khó, vì phần lớn các tổ chức này tập trung ở Hà Nội. Các bạn sẽ không tranh giành được với sinh viên Hà Nội đâu. Chúng tôi nghĩ việc nói là học ra làm giảng viên cũng không đúng. Vì bạn cần phải có thời gian, tiền bạc để học cao lên. Sau đó, cần có mối quan hệ để xin việc ở các trường Đại học. Trở thành người làm nghiên cứu không dễ dàng vì cũng cần thời gian, tiền bạc học cao lên. Những trường hợp này chúng tôi sẽ bỏ qua vì nó dành cho nhóm thiểu số.
Điều chúng ta nên truy vấn Thế nào là làm đúng ngành? Vì mục đích của các ngành Xã hội là đào tạo ra những người CÓ THỂ LÝ GIẢI HÀNH VI CỦA CON NGƯỜI TRONG XÃ HỘI. Nhà nhân loại học sẽ lý giải hành vi của con người bị tác động bởi văn hóa, nhà Xã hội học lý giải hành vi của con người bị tác động bởi các thiết chế xã hội, nhà Tâm lý học giải thích hành vi của người bị tác động bởi não bộ và quy tắc xã hội. Ngành nghề nào mà chẳng tương tác với con người. Vì thế học ngành xã hội có thể linh hoạt thích ứng nhiều môi trường nghề nghiệp khác nhau. Vấn đề là bạn phải học thêm những chứng chỉ ngắn hạn hoặc lớp học bổ sung để theo ngành đó. Ví dụ công việc liên quan đến tổ chức nhân sự mà bạn hướng đến thì phải học thêm khóa học bổ sung về lĩnh vực đó để trau dồi. Ngoài ra, nghiên cứu thị trường, ngành nghề liên quan phân tích và hiểu hành vi, trải nghiệm người tiêu dùng, báo chí đều đang có mặt những cử nhân ngành này. Đương nhiên, nếu bạn theo công việc này thì từ năm hai đã phải xác định để trau dồi kỹ năng liên quan để làm ngành này.
Nếu nghĩ rằng làm đúng ngành nghĩa là phải lên web tuyển dụng và chọn đúng mô tả công việc có đúng tên ngành học của các bạn là điều sai lầm. Thực tế, các ngành nghề dù thuộc lĩnh vực nào đi nữa đều phải học bổ sung, mở rộng và nâng cao lên. Chúng ta đang sống trong một cấu hình lao động đòi hỏi tính đa nhiệm, cô lập, liên ngành rất cao. Vì thế, cấu hình lao động ấy không bỏ lọt nghành học hay nghề nghiệp nào cả. (Đọc thêm: Bộ lạc doanh nghiệp của Jitske Kramer & Danielle Braun để biết kiến thức ngành xã hội áp dụng cho quản lý và đào tạo doanh nghiệp)
Hiện nay, nhiều bạn trẻ thuộc ngành Xã hội đã mở ra các dịch vụ du lịch cộng đồng bền vững, nông nghiệp sạch, bền vững tại nhiều địa phương. Đây là một hướng công việc rất thú vị và góp phần thay đổi xã hội trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay.
Tốt nhất đừng nghe các giáo viên dạy cấp 3 hay tiktok của các bạn nói về ngành Xã hội. Mà hãy hỏi những người đang học tập và làm việc trong lĩnh vực này. Mạng lưới của chúng tôi trải rộng từ khu vực Tây Nguyên, Nam Trung Bộ, Tây Nam Bộ có thể giúp các bạn trẻ kết nối với những người đang làm việc trong lĩnh vực này để nghe câu chuyện đời, chuyện nghề của họ.