Theo thông tin chúng tôi là năm nay đề thi Triết học của Pháp cho học sinh cấp 3 đã có trích đoạn trong công trình Tâm trí hoang dại ( La Pensée sauvage (1962)) của nhà nhân loại học hàng đầu là Claude Lévi-Strauss để cho học sinh ở Pháp phân tích.
Đề thi triết học tú tài của Pháp có hai phần là Sujet du Bac philo - série générale (Tú tài phổ thông) và Sujet du Bac philo - séries technologiques (Tú tài công nghệ). Do phần của Claude Lévi-Strauss là thuộc về Sujet du Bac philo - série générale nên chúng tôi xin mạn phép tạm dịch phần này. Trong quá trình dịch chắc chắn còn nhiều sai sót, chúng tôi mong muốn nhận được lời góp ý chân thành nhất từ mọi người.
Câu 1: Hạnh phúc có phải là vấn đề của lý trí?
Câu 2: Mong muốn hòa bình có phải mong muốn chánh nghĩa?
Câu 3: Giải thích đoạn văn sau:
Người thủ tác có khả năng thực hiện một lượng lớn nhiệm vụ đa dạng; tuy nhiên, khác với kỹ sư, anh ta không phụ thuộc vào việc thu thập nguyên liệu và công cụ đã được thiết kế và tìm kiếm phù hợp với từng dự án cụ thể: thế giới công cụ của anh ta là khép kín và quy tắc chơi của anh ta là luôn xoay xở với những “phương tiện sẵn có”, tức là một tập hợp công cụ và vật liệu có giới hạn và đa dạng, vì thành phần của tập hợp này không liên quan đến dự án hiện tại, cũng như không liên quan đến bất kỳ dự án cụ thể nào, mà chỉ là kết quả ngẫu nhiên từ mọi cơ hội đã xuất hiện để làm mới hoặc làm phong phú nguồn dự trữ, hoặc duy trì nó với các phần còn lại từ những công trình đã xây dựng và phá hủy trước đó. Vì vậy, tập hợp phương tiện của người thủ tác không thể được xác định thông qua một dự án (điều này cũng giả định rằng, giống như kỹ sư, có nhiều tập hợp công cụ tương ứng với nhiều loại dự án, ít nhất là trên lý thuyết); nó chỉ được xác định thông qua tính năng công cụ của nó, hoặc nói cách khác theo ngôn ngữ của người thủ tác, bởi vì các yếu tố được thu thập hoặc giữ lại dựa trên nguyên tắc rằng “chắc chắn nó sẽ có ích vào lúc nào đó”. Những yếu tố như vậy được đặc trưng một cách không hoàn toàn: đủ để người thủ tác không cần trang bị và kiến thức của tất cả các ngành nghề; nhưng cũng không đến mức mỗi yếu tố chỉ dùng cho mục đích cụ thể và rõ ràng. Mỗi yếu tố đại diện cho một tập hợp các mối quan hệ, cả về mặt thực tế và tiềm năng; chúng là những phần tử có thể được sử dụng cho bất kỳ thao tác nào trong một loại.
Claude Lévi-Strauss
La Pensée sauvage (1962)
Chú thích:
Từ “bricoleur” được sự gợi ý của Gờ Rào dịch là “thủ tác”. Chúng tôi rất đau đầu khi dịch từ này. “Bricoleur” trong tiếng Pháp mà Claude Lévi-Strauss dùng có nghĩa là những con người ở xã hội hoang dã, phi công nghiệp thực hiện mọi thứ thủ công bằng tay trong việc vận dụng sự sáng tạo có sẵn từ tự nhiên đối lập với văn minh dùng tư duy khoa học kỹ thuật và máy móc. Bricolage là tạo ra tác phẩm từ những yếu tố có sẵn.
Lévi-Strauss dùng “bricoleur” để chỉ một loại tư duy sáng tạo và tiếp cận vấn đề dựa trên việc tái sử dụng và kết hợp các phương tiện và tài nguyên hiện có, thay vì tạo ra các giải pháp mới từ đầu. Đối với Lévi-Strauss, “bricoleur” - người thủ tác không giống như một kỹ sư hoặc một nhà khoa học, người thường xác định một mục tiêu và tìm cách tạo ra công cụ và phương pháp mới để đạt được mục tiêu đó. Thay vào đó, “bricoleur” sẽ sử dụng những gì có sẵn và kết hợp chúng một cách sáng tạo để giải quyết các vấn đề hoặc tạo ra cái mới.
Lévi-Strauss đã sử dụng khái niệm “bricoleur” như một phép ẩn dụ để mô tả cách thức mà các văn hóa truyền thống và xã hội phi công nghiệp tiếp cận kiến thức và sáng tạo. Ông cho rằng tư duy của “bricoleur” phản ánh cách thức mà nhiều văn hóa tiếp nhận và biến đổi các ý tưởng, biểu tượng và truyền thống trong một cách tiếp cận linh hoạt và đa dạng.
“Bricoleur” trong nghiên cứu huyền thoại được Lévi-Strauss giải thích là huyền thoại được người trong nền văn hóa đó tiếp cận một cách linh hoạt và sáng tạo, sử dụng những phần tử và yếu tố hiện có trong văn hóa để tạo ra những câu chuyện mới mà vẫn giữ được ý nghĩa và giá trị truyền thống. Mỗi huyền thoại không chỉ là một câu chuyện riêng lẻ, mà còn là một phần của một hệ thống lớn hơn, và có thể được hiểu qua mối liên hệ với các huyền thoại khác.
Đối với Lévi-Strauss, huyền thoại cũng giống như ngôn ngữ, nơi mà ý nghĩa được tạo ra thông qua sự kết hợp của các phần tử cơ bản. “Bricoleur” trong huyền thoại chọn lựa và kết hợp những phần tử này theo những cách mới, tạo ra ý nghĩa và kiến thức mới từ những tài nguyên đã có.